Planeta Ziemia


Przywiązane do siebie siłą grawitacji, Ziemia i jej jedyny naturalny satelita - Księżyc - przemieszczają się razem w kosmosie. Pełny obieg Księżyca po orbicie okołoziemskiej trwa około miesiąca.


Księżyc to najbliższe Ziemi ciało niebieskie. Średnia odległość naszej planety od jej jedynego naturalnego satelity wynosi zale­dwie 385 tysięcy kilometrów. Księżyc widoczny jest z Ziemi tylko dlatego, że świeci światłem odbi­tym od Słońca. Ze względu na zmieniające się poło­żenie Księżyca względem Słońca, widziany z Ziemi satelita zdaje się zmieniać swój kształt - od wąziut­kiego rogalika do regularnego okręgu i z powro­tem. Cały ten cykl zamyka się w czasie zwanym miesiącem księżycowym, a poszczególne fazy oświetlenia noszą nazwę faz Księżyca.

O Księżycu wiemy więcej niż o jakimkolwiek innym ciele niebieskim, ponieważ ludziom udało się wylądować na jego powierzchni i zbadać ją. Zawdzięczamy to amerykańskiemu programowi kosmicznemu Apollo, w ramach którego astronauci pomiędzy lipcem 1969 roku i grudniem 1972 roku sześciokrotnie lądowali na Księżycu.

Podwójna planeta

Jak na naturalnego satelitę, Księżyc jest stosunko­wo duży w porównaniu z Ziemią. Jego średnica wynosi 3476 km, co stanowi jedną czwartą ziem­skiej średnicy (12756 km). Większość naturalnych satelitów Układu Słonecznego to niewielkie, w po­równaniu z macierzystymi planetami, ciała nie­bieskie. Największy satelita Jowisza, Ganimedes, ma wielkość równą tylko 1/25 wielkości planety.

Z tego powodu wielu uczonych skłonnych jest traktować Ziemię i Księżyc jako podwójny układ planetarny. Jako uzasadnienie przytaczają fakt, że wielkość Księżyca równa jest połowie wielkości Plutona i jest on niewiele mniejszy od Merkurego.


A Kula ziemska ma kilka warstw. Na zewnątrz leży warstwa skorupy ziemskiej, pod nią tzw. ptaszcz, w którym pływa magma - półpłynna skała. Ciśnienie wewnątrz jądra Ziemi jest tak wielkie, że trudno ocenić, co się tam dzieje. Prawdopodobnie znajdują się tam niezwykle twarde struktury niespotykane na powierzchni.

Choć Księżyc jest ogromny jak na satelitę, jego masa stanowi tylko 1/18 masy Ziemi. Stąd siła gra­witacji na Księżycu jest sześciokrotnie mniejsza niż na Ziemi. Mimo to, bardzo wyraźnie odczu­wamy jej wpływ na Ziemi - to ona decyduje o pow­stawaniu pływów morskich, oraz wpływa na hamo­wanie ruchu obrotowego naszej planety. Badania paleontologiczne wykazują, że 500 min lat temu Ziemia potrzebowała zaledwie 21 godzin na pełny obrót dookoła własnej osi. Wirowała więc znacz­nie szybciej. Długość ziemskiej doby wzrasta o 0.001 sekundy na stulecie.


Wnętrze


Ziemia i Księżyc, podobnie jak sąsiednie planety - Merkury, Wenus i Mars - mają podobną budo­wę. Przypominają kule i są zbudowane ze skał. W przekroju poprzecznym Ziemi i Księżyca można wyróżnić kilka warstw - w samym środku znajdu­je się bogate w żelazo jądro, powyżej gęsty płaszcz zbudowany z półpłynnych skał, a całość okrywa sztywna, ale nie tak gęsta jak płaszcz, skorupa.

Skorupa ziemska, zwana również litosferą, jest cieńsza niż skorupa Księżyca. Pod oceanami jej grubość wynosi zaledwie 10 kilometrów. Tradycyj­nie w budowie litosfery wyróżnia się bogaty w krzem (Si) i glin (Al) sial oraz salsimę, w której oprócz skaleni występuje dużo augitu i magnezu (Mg). Warstwa sialu nie tworzy jednolitej powło­ki, lecz rozpada się na oddzielne bloki, zwane krami sialu, lub blokami kontynentalnymi. Bloki te są niejako zanurzone w znajdującej się pod nimi

1 gęstszej salsimie lub simie, czyli bogatej w krzem i magnez górnej części płaszcza. Wynika z tego jeszcze jedna różnica w budowie Ziemi i Księżyca. Księżycowy płaszcz jest sztywny na całej swojej grubości, podczas gdy górna część płaszcza ziem­skiego zachowuje się plastycznie. Co więcej, płyty kontynentalne przesuwają się w różnych kierun­kach. Jako pierwszy zwrócił na to uwagę A. Wege-ner. Teorią wędrówek kontynentów tłumaczył on fałdowanie skorupy ziemskiej, współczesny układ łańcuchów górskich, podobieństwo wschodnich i zachodnich zarysów wybrzeży Atlantyku, współ­czesne rozmieszczenie gatunków roślin i zwierząt, a także rozmieszczenie niektórych typów osadów geologicznych i geologiczne zmiany klimatu.